Në janar të vitit 1892, Sergej Nikollajeviçi festonte jubileun e 25-vjetorit të gazetës së tij. Festa do të fillonte me një ceremoni të vogël fetare dhe pastaj të ftuarit do të kalonin në dhomën e pritjes, ku ishte shtruar dreka në një tavolinë të gjatë. Duke qenë se dhoma e bukës nuk i nxinte të ftuarit, aty u caktua të bëhej ceremonia fetare. Nga dhoma e pritjes në dhomën e bukës zbrisnin ca shkallë. Kurse karshi shkallëve, në mur, ishte vendosur një pasqyrë e madhe.
Unë zura vend te dera e dhomës së pritjes dhe që atje i shikoja të gjithë në pasqyrë, kurse të tjerët nuk më shikonin.
Vinin burra dhe gra, të njohur dhe të panjohur, ndërsa unë mendoja me trishtim se ç’ditë të mërzitshme kisha përpara. Do të më ulnin përkrah ndonjë të ftuari të rëndësishëm, të cilit do të më duhej t’i bëja shoqëri.
Dreka do të shkonte gjatë, shumë gjatë, do të zgjaste me orë të tëra. Do të duhej të gjeja tema për biseda, të dukesha e gjallë dhe e dashur.
Papritur pashë në pasqyrë dy figura që po ngjiteshin. Ndodh që me një vështrim të fotografosh një çast dhe ta ruash në kujtesë për gjithë jetën. Si tani shoh kokën e shëmtuar të Suvorinit dhe, në krah të tij, fytyrën e ëmbël të Çehovit. Ai ngriti dorën e djathtë lart dhe hodhi prapa tufën e flokëve. Sytë i kish pak të kapsallitur dhe buzët i lëviznin lehtazi.
Me sa dukej, ai po fliste, po unë nuk arrija ta dëgjoja. Ata arritën në çastin që sapo kish filluar ceremonia fetare.
Të gjithë u grumbulluan në dhomën e bukës, dëgjohej kënga, kurse unë u futa në mes të turmës së njerëzve.
Dhe ndërsa zhvillohej ceremonia dhe njerëzit kuvendonin, mua m’u kujtua takimi i parë me Anton Pavloviçin, ai çast kur ne u afruam aq papritur dhe sakaq mendoja:
“Vallë, a do të më njohë? A do t’i kujtohem? A do të lindë midis nesh prapë ajo afërsi që tre vjet më parë ndriçoi papandehur shpirtin tim?”.
U takuam rastësisht në mes të turmës dhe në çast, të gëzuar, i zgjatëm dorën njëri-tjetrit.
– Nuk e prisja t’ju shikoja, – i thashë.
– Kurse unë e prisja, – u përgjigj ai. – A e dini çfarë? A nuk rrimë prapë bashkë si atëherë? Dakord?
Shkuam bashkë në dhomën e pritjes.
Ejani të zgjedhim vendin.
– Është e kotë, – iu përgjigja. – Ju do të rrini me njerëzit e shquar, me një fjalë pranë atij që pret urimet.
– Sa mirë do të ishte këtu, te qoshja, afër dritares. Si ju duket?
– Mirë, po nuk do të na lënë. Do të na ndajnë.
– Unë s’do të pranoj, – tha Çehovi duke qeshur. – Nuk do të dorëzohem.
U ulëm duke qeshur e duke i dhënë kurajë njëri – tjetrit.
– Po ku është Anton Pavloviçi, – jehoi zëri i fortë i Sergej Nikollajeviçit. – Anton Pavloviç, urdhëroni, ju lutem…

Nadja gjithashtu më kërkonte me sy dhe më thërriste me emër.
Çehovi u ngrit pak dhe kaloi dorën nëpër flokë.
– Ah, ja ku qenkan! Po edhe dama juaj e ka vendin pranë jush. Urdhëroni, ju lutem.
– Le të bëjnë si të duan, – tha papritur Nadja. – Në qoftë se ju pëlqen më tepër atje…
Sergej Nikollajeviçi vuri buzën në gaz dhe ne na lanë të qetë.
– E patë, sa mirë! – tha Anton Pavloviçi. – A nuk ju duket se kur u takuam tre vjet më parë ne nuk njiheshim, dhe ja tani ne e gjetëm njëri-tjetrin pas një ndarjeje të gjatë?
– Po, – iu përgjigja e pavendosur.
– S’do mend, po. Unë e di. Ndjenja të tilla mund të jenë vetëm reciproke. Po atë që provova me ty herën e parë, nuk mund ta harroj. Ishte një ndjenjë e hershme afërsie. E megjithatë, është e çuditshme që ne e njohim pak njëri-tjetrin.
– Pse është e çuditshme? Ndarja qe e gjatë. Dhe kjo gjë nuk ndodhi në jetën e vërtetë, po në një jetë të harruar prej kohësh.
– Po ç’ishim ne atëherë për njëri-tjetrin? – pyeti Çehovi. – Po ne e dashuronim njëri-tjetrin. Si mendoni ju? Ishim të rinj…Dhe vdiqëm… u mbytëm në det… nga përplasja e dy anijeve, – zuri të fantazonte Çehovi.
– Ah, po, dhe mua diçka më kujtohet, – thashë duke buzëqeshur. E shihni, ne luftuam gjatë me valët. Ju vutë dorën në qafën time. Isha e hutuar. Nuk dija të notoja. Kështu që unë ju mbyta.
– Po dhe unë nuk jam mjeshtër në not. Me sa duket, rashë në fund të ujit dhe ju tërhoqa dhe juve pas vetes.
Unë nuk kam pretendime.
– Ja, u takuam tani si miq. Ju vazhdoni të më besoni plotësisht mua?
Si t’ju besoj?! – u habita unë.- Ju më mbytët, nuk më shpëtuat…
– Po pse më tërhoqët prej qafe?
Ndërkohë, Anton Pavloviçin nuk e harronin të pranishmit. Shpesh e thërrisnin, i bënin pyetje të ndryshme, e përshëndesnin, i bënin komplimente.

Tani i thashë fqinjit: “Tregimi juaj ishte si karamele”.
Fjala “karamele” na bëri të vdesim së qeshuri, aq sa nuk mund ta shikonim njëri-tjetrin pa buzën në gaz.
Sa ju kam pritur, – u kujtova unë befas. – Jetoja në Moskë atëherë, në Plushçikë. Akoma nuk isha e martuar.
Pse më prisnit?! – u çudit Anton Pavloviçi.
Sepse kisha një dëshirë të tmerrshme të njihesha me ju dhe një shok i vëllait tim. Popovi, më tha se ai ju shihte shpesh, se ju ishit i famshëm dhe nuk do t’ia refuzonit lutjen për të ardhur te ne. Po ju nuk erdhët.
I thoni atij Popovit tuaj, të cilin unë s’e njoh fare, se ai është armiku im më i keq, – tha me seriozitet Çehovi.
Pastaj filluam të bisedojmë për Moskën, për Holçevin, për “Rusjaka misl” .
Nuk më pëlqen Petërburgu, – tha për herë të dytë Çehovi. – E përshkon tejembanë të ftohtët, lagështia. Edhe ju nuk keni bërë hiç mire që nuk më keni sjellë ndonjë shkrim. Unë ju luta të m’i sillni tregimet tuaja.
Filluan të ngrihen dolli… Anton Pavloviçi u ngrit, çoi flokët me dorë, dhe dëgjonte me sytë ulur lavdërimet dhe urimet që i bënin. Pastaj u ul duke psherëtirë i lehtësuar.
Ja ç’do të thotë lavdi! – vërejta unë.
Dreqi e marrtë lavdinë! Shumica prej këtyre nuk ka lexuar asnjë rresht nga shkrimet e mia. Edhe po t’i kenë lexuar, do të më kenë sharë. Po tani unë s’dua fjalë, dua muzikë. Pse s’ka muzikë? Të ishte ai rumuni! Duhet patjetër muzikë.
Sa vjeç jeni? -pyeti ai papritur.
Njëzet e tetë.
Kurse unë jam tridhjetë e dy. Kur u njohëm, ishim tre vjet më të rinj: njëzet e pesë me njëzet e nëntë. Sa të rinj!
Unë atëherë nuk kisha mbushur të njëzetepestat dhe tani s’jam njëzet e tetë. Në maj i mbush.
Kurse unë i mbush tridhjetë e dy. Sa keq!
Burri ma kujton shpeshherë se tani nuk jam më e re, bile më shton nga një vit. Kështu edhe unë i shtoj nga pak.
Si, e quan veten të madhe njëzet e shtatë vjeçe?!
Filluan të ngrihen nga tavolina. Dreka zgjati tri orë, por për mua kaloi shpejt. Pashë Mishën që m’u afrua dhe menjëherë vura re që ishte shumë i turbulluar.
Unë do të shkoj në shtëpi. Ti do të vish?
I thashë se do të rrija akoma.
E kuptoj, – tha ai, ndërsa mua m’u duk e nevojshme ta prezantoja me Çehovin.
– Burri im, Mihail Fjodoreviç, – fillova të them unë.
Ata i zgjatën dorën njëri-tjetrit. Unë nuk u habita nga shprehja e ftohtë e gati armiqësore e fytyrës së Mishës, po më habiti Çehovi. Në fillim, ai u skuq e u përpoq të buzëqeshte, po buzëqeshja nuk i doli dhe atëherë ai, me një lëvizje krenare, tundi kokën. Ata nuk shqiptuan asnjë fjalë dhe Misha në çast u largua.
Unë qëndrova dhe pak kohë. Të ftuarit filluan të shpërndahen me nxitim.
Në shtëpi më priste furtuna. Misha kish mbetur shumë i pakënaqur nga biseda jonë e gjallë në tavolinë, nuk i kish pëlqyer hiç që ne s’ishim ulur në vendet që na ishin caktuar.
Po nuk e mora me mend se ç’më priste më vonë.
Një mik, që hiqej se i bënte nder, i kish shpifur Mishës se atë mbrëmje Anton Pavloviçi kish bërë qejf me kompaninë e tij në restorant, ishte dehur dhee kish folur sikur gjoja kish vendosur të më rrëmbente, se do të bënte ndarjen e tij e do të martohej me mua. Gjoja ata e kishin miratuar, i kishin premtuar çdo lloj ndihme dhe gati sa nuk fluturonin nga gëzimi. Misha ishte tërbuar nga zemërimi.
Unë e humba fare, u bëra si e vdekur. Por kur u qetësova pak dhe e mblodha mendjen, thashë me vete: “Megjithatë, kjo nuk mund të ndodhë. Kjo është një shpifje e ndyrë, e bërë me qëllim për të diskredituar Çehovin para syve të mi dhe për të ngritur Mishën kundër tij”. E kujt mund t’i duhej një gjë e tillë? Më ishte mbushur mendja se Misha mund ta kishte dëgjuar këtë trillim vetëm nga dy njerëz. Njëri ishte jashtë çdo dyshimi; tjetri… Si tani më kujtohet ky tjetri, që ishte ulur në tavolinën e festës, duke ndenjur tërthorazi nesh, me një pamje mjaft të mërzitur. Ai ishte shkrimtar dhe kish botuar disa romane voluminoze dhe, megjithatë, nuk i bëhej asnjë nder. Ai sillej ndaj Çehovit me një servilizëm të tepruar dhe hiqej entuziast, po nuk kish asnjë dyshim se e brente zilia deri në urrejtje dhe për këtë u binda më vonë.
Pas drekës, ai më tha shkarazi:
Kurrë nuk ju kam parë kaq të gjallë.
“Ai është, – thashë me vete. – S’ka tjetër, ai ka trilluar, ka shpifur”…
U interesova dhe mora vesh se ai ish në mbrëmjen festive. Ia thashë Mishës dyshimin tim.
Ka gënjyer? Mundet. Po, ai më ka thënë, – pohoi Misha. – Ai është i njohur si kafshë!
Unë ndieva një lehtësim të madh.
Duke u ndarë, i dhashë fjalën Anton Pavloviçit se do t’i shkruaja dhe do t’i dërgoja tregimet e mia. Por, sado që vendosa të veproja kështu, megjithatë, në letër e qortova. Ai m’u përgjigj menjëherë:
“Letra juaj më hidhëroi e më futi në qorrsokak. Ç’kuptim ka ajo ëndërr? Dinjiteti im nuk më lë të justifikohem, për më tepër akuza juaj është mjaft e paqartë. Në të nuk gjen asnjë paragraf për vetëmbrojtje. Por, me sa kuptoj unë, çështja është për shpifje. Apo jo?
Ju lutem shumë (në qoftë se më besoni më shumë se thashethemet), mos i zini besë ato budallallëqe që thuhen për njerëzit te ju në Petërburg. Ose, në qoftë se nuk besoni, atëherë besoni të gjitha ato që shiten me pakicë e me shumicë. Edhe martesën time për miliona, edhe romanet e mia me gratë e miqtë e mi më të mirë etj. Qetësohuni, për perëndi! Mbrohuni nga thashethemet e ndyra. Për mua mendoni si të doni…
Jetoj në fshat. Ftohtë. Mbi liqenin e vogël bie dëborë, ndërsa unë sjell nëpër mend vendimin që kam marrë për të mos ardhur kurrë në Petërburg” .
Që nga kjo kohë fillon korrespodenca ime me Anton Pavloviçin.
Po mua më pikëlloi pa masë vendimi i tij për të mos ardhur më në Petërburg. Mos kjo do të thoshte se nuk do të shiheshim më kurrë? Se nuk do të kishte më festa të bukura në “jetën time familjare”?
Dhe, sa herë e mendoja këtë gjë, zemra më dhembte fort.

Shqipëroi: Nasho Jorgaqi